Een Baskisch boek uit Amsterdam (2)

Literatuur is er in grote en kleine talen. Ik heb een zwak voor kleine talen, en dus ook voor kleine literaturen. Ze doen vaak helemaal niet onder voor die hele grote, maar ze worden wél vergeten. Iedereen leest maar vertaalde Engelse boeken, niemand leest iets dat vertaald is uit het Estisch, Fries of Catalaans. Al eerder schreef ik over de bijzondere uitgeverij Zirimiri. Deze Amsterdamse uitgever ijvert ervoor kleintalige literaturen, zoals de Baskische, te ontsluiten voor het Nederlandse publiek. Ze publiceerden al Emekiro, een verhalenbundel met daarin werk van Baskische schrijfsters. Nu is er dan eindelijk een roman.

Sisifo maite minez is in Baskenland een bestseller. Het is verplichte kost voor ieder die de Baskische literatuur wil gaan ontdekken. Basken lezen Sisifo maite minez op school. De schrijfster, Laura Mintegi, is er een bekendheid. Ze schreef een essayistische roman over verliefdheid, over oprechtheid en verdwazing, over heel veel en tegelijk over heel weinig, over het kleine, tere en fragiele, en over hoe groot we dat maken… Enfin, ’t is zo’n typisch goed boek, geen romantisch niemendalletje, maar grootse literatuur, die toch meesleept en door iedereen gelezen wordt, omdat iedereen het lezen wíl… Nederlanders ook. Toch?

Sisifo maite minez is vertaald in het Nederlands. Het heet nu Sisyphus verliefd. Niet met een -f-, want dan zou ’t een vergeten boek van Ton Anbeek zijn, maar met -ph-. Het boek doet niet alleen met die -ph- z’n best om op te vallen. Het is opvallend mooi uitgegeven. Dat kunnen ze wel, bij Zirimiri, al hun uitgaven zijn grafische wondertjes. Alsof ze daar ook wel weten dat je er met ’n goed boek alleen niet meer komt. Want dat is het grote probleem: de Nederlanders en de Vlamingen willen Sisyphus verliefd misschien wel net zo graag lezen als de Basken, alleen weten ze dat van zichzelf niet. Zo dreigt Sisyphus verliefd ook in vertaling ondergesneeuwd te raken onder honderden romannetjes uit Amerika.

Zelf heb ik Sisyphus verliefd inmiddels gelezen. In vertaling, want Baskisch kan ik niet. Wel heb ik begrepen dat maite “liefde” is in het Baskisch. Het zal dus wel goed vertaald zijn. Gelukkig maar, want ik had er niks van willen missen, van dit wonderlijke boek.
Met ’n roman over de liefde maak je mij eigenlijk niet warm, ik ben immers een cynicus, wat moet ik met het relaas van hoofdpersoon Ane, die na een dwaze liefdesreis in Baskenland terugkeert bij haar echtgenoot…?
Al na ’n hoofdstuk had ik door dat dit andere koek was. Dit boek is smullen voor cynici. Het is voer voor psychologen, dat ook. Filosofisch is het, diepzinnig, tegelijk spannend en aangenaam mysterieus. De hoofdpersoon, Ane, gaat langs bij een psychoanalyticus, Esteban, die haar probeert te doorgronden, net als de lezer. Ane heeft net een zonderlinge liefde achter de rug. Op slag verliefd geworden, met hem naar Zuid- en Noord-Amerika gereisd, daar in verwarring geraakt – alweer – en zomaar teruggevlogen naar dat regenachtige Baskenland, waar niemand wist wat ze met Ane aanmoesten. Daarom is ze bij Esteban, maar die weet het ook niet. Ane heeft zo eigenaardig lief.

Verliefdheid, liefde, overgave, leugens en waarheden: Sisyphus verliefd hangt er van aan elkaar. ’t Is knap verweven. Het leest als een trein, daarom is het natuurlijk een bestseller geworden destijds. Ik kan het iedereen wel aanbevelen. Maar wie leest dit? Wie leest Sisyphus? Voorkom dat dit boek vergeten raakt, lezer. Doe het desnoods voor Laura Mintegi. Die verdient een groter publiek dan het Baskische alleen. Vraag er naar bij de boekwinkel. Een goede boekverkoper, zo’n ouderwetse, wil vast ook wel eens wat anders verkopen dan Angelsaksische chicklit.

Toch?

Advertenties

Al zwart

Sinterklaas is weer in het land. Dat verheugt me, want ik houd van het Sinterklaasfeest. ’t Is zo’n vertederende traditie. Als de Sint weer in het land is vind ik het jammer dat ik niet meer geloof. Toen ik acht was vertelde mijn moeder het me. Ik herinner me die avond nog heel goed. Ik voelde het als een verlies, destijds, en soms voelt het nog zo.

Als alle jaren ging ook nu op zaterdagmiddag de televisie aan, om de nieuwe Sint te zien, en Dordrecht. Dieuwertje Blok zat er net als ieder jaar, de liedjes waren dezelfde, de boot ook. De Sint bleek ook geen spat veranderd, daar had ik nog even voor gevreesd. De beelden waren chaotisch maar verzorgd. Dordrecht stond er mooi op, de burgemeester kon tevreden zijn.

Later, toen ik weer gewoon op internet volwassen zat te wezen, kwam ik op heel andere beelden uit. Beelden van diezelfde intocht, maar nu grimmiger. Ze stonden op youtube, daar had ’n verontruste toeschouwer ze opgezet. Er was blijkbaar reden tot ongerustheid.

Elk jaar zijn ze er weer, de mensen die krijten dat Zwarte Piet racisme is. Ik heb die mening altijd maar vervelend gevonden. Het valt allemaal wel mee. De intentie is niet slecht, volgens mij. Echt racisme valt het niet te noemen. Maar hoe vervelend ook, ’t is wel ’n mening die erbij is gaan horen, die natuurlijk ook gewoon mag worden geventileerd. Ook dat is Nederlands, nietwaar?

Bij de intocht in Dordrecht stond een man met een wit t-shirt aan. “Zwarte Piet is racisme”, stond erop. Naast hem stond nog een man, met een zwart t-shirt aan, en in witte letters dezelfde tekst. De man met het witte shirt zou de beroemdste worden. Hij is de dichter Quincy Gario, die eerder een leuk poëzieproject opzette in de Amsterdamse Javastraat, maar nu als “de man van het youtube-filmpje” door het leven gaat. Hij werd namelijk onder het toeziend oog van ouders en kinderen hardhandig tegen de grond gewerkt door de politie. Ze veegden de straat met hem, vrij letterlijk, en dreigden omstanders die er wat van zeiden ook te arresteren, waarna het protest verstomde en alleen het cameraatje door bleef pruttelen, met het veelbesproken youtubefilmpje als resultaat.

“Ik heb niks gedaan,” kreet de neergeslagen dichter nog. Heeft hij inderdaad niks gedaan? Hij stond er met ’n wit t-shirt met daarop een mening die ongetwijfeld veel mensen geërgerd zal hebben, maar dat lijkt mij inderdaad geen geldige reden om iemand op te pakken. En zo hardhandig zou het al helemaal niet moeten, met zo’n meute kinderen eromheen. Dat past veel minder bij het feestje dan dat t-shirt.

Het is erger: zoiets past niet bij Nederland. Of toch niet bij het Nederland waar ik in geloof. Deze beelden, de agressie, de wellust van de agenten, het onbezonnen machtsmisbruik: ook voor mij voelt het als verliezen. Waar is die vrijheid van meningsuiting, waarover je enkele jaren geleden nog zoveel hoorde, gebleven?

Dieuwertje vond de intocht naderhand een groot succes. Ze straalde. Ze zal ook wel niet geweten hebben wat er wat straten van haar vandaan gebeurde. Zou ze er ooit iets van gaan zeggen? Zouden onze politici er nog iets van gaan zeggen? Of zouden ze allemaal, net als die ouders daar op straat in Dordrecht, geïntimideerd blijven zwijgen, en hoogstens maar ’n beetje filmen in de hoop dat dan iemand anders nog voor hun recht vecht…?

Bekijk het filmpje op youtube.