Misdadig

Onlangs hoorde ik de nieuwslezeres van het VRT-journaal iets over een misdadiger zeggen. Dat woord sprak ze als mísdadiger uit. Dat viel mij eerst niet op, want zo spreek ik het woord zelf immers ook uit. Maar in tweede instantie vond ik het toch opmerkelijk. Zou een Belg niet misdádiger moeten zeggen?

Toen ik jaren geleden in Belgie ging studeren laafde ik mij aan de verschillen die er tussen noordelijk en zuidelijk Nederlands bestonden. Van plezant en de zachte G had ik natuurlijk al wel gehoord, maar toen ik eenmaal op kot zat en briefjes kreeg over de chauffage en de frigo besefte ik dat ik mij met die verschillen nog wel ’n mensenleven kon amuseren. En dan niet alleen met woorden – toch wat oppervlakkig – maar ook met de verschillen die minder gauw in het oog sprongen. De klemtoon bijvoorbeeld.

Al gauw had ik lijstjes in een schriftje staan van afwijkende Vlaamse klemtonen. Niet ásfalt, maar asfált. Net als in het Duits, maar of dat ermee te maken had kon ik niet bewijzen. Van andere klemtoonverschillen was de oorzaak wel te herleiden. Tot die laatste groep behoort de klemtoon in misdádiger.

Een misdaad, dat is een mísdaad, zowel in het noorden als het zuiden van ons taalgebied. Maar het bijvoeglijk naamwoord dat van misdaad is afgeleid spreken we als misdádig uit. Kennelijk zorgt dat ene achtervoegsel, -ig, ervoor dat de klemtoon naar achteren wandelt. Dat komt bij wel meer woorden voor. Ónrust – onrústig. Ze zijn er ook in het Duits, maar daar is er wel een verandering merkbaar: in het moderne Duits zijn dingen nótwendig, vroeger konden ze best wel ‘ns notwéndig zijn geweest (en ze zijn het nog als een Hollander Duits spreekt).

Van misdádig naar mísdadig, het zou zomaar kunnen. Waarom niet, het is toch ook mísdaad? Toch zegt nu iedereen nog misdádig, in België en Nederland, maar de afgeleide vorm, misdadiger, die wordt al wel verschillend uitgesproken. Een mísdadiger in het noorden, een misdádiger in het zuiden.

Tot dat VRT-nieuws, van de week. Mísdadiger, zei ze. De Hollandse klemtoon begint in het zuiden door te dringen. Nu doen ze bij de VRT natuurlijk altijd erg hun best om netjes Nederlands te spreken, en vaak is netjes Nederlands voor ’n Vlaming toch nog “Hollands”, maar die journaalpresentatrice staat niet op zichzelf. Ook in Vlaanderen is de klemtoon op drift geraakt.

Voor mijn schriftje is het natuurlijk ’n beetje zonde. Braaf hield ik de verschillen bij, maar niet alle verschillen zijn nog actueel, nu niet en over vijftig jaar al helemaal niet. Verder mag ik er natuurlijk niet te veel van vinden, van taalverandering. Iets vinden van taalverandering is niet wetenschappelijk. Maar goed, misschien vind ik het toch wel ’n beetje zonde. Onze taal wordt zo weer ’n beetje makkelijker. Is het niet eigenlijk veel leuker een moeilijke taal (uit) te spreken?

Advertenties

3 thoughts on “Misdadig

  1. In mijn gehoor is mísdadiger het zelfstandig naamwoord en misdádiger het bijvoeglijk naamwoord in vergrotende trap.

  2. Inderdaad, zo zou ik het zelf ook uitspreken. Als je ’t zo bekijkt is de taalverandering tóch een vooruitgang: het onderscheid tussen het zelfstandig naamwoord en het bijvoeglijk naamwoord is op deze manier natuurlijk veel duidelijker. Bedankt voor je reactie!

  3. Pingback: Bijvoegtoon « Plaas' vermannen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s