Bijgevoegd naamwoord

Een fijn plekje internet is de site Signalering Onjuist Spatiegebruik, afgekort tot SOS. Daar hebben ze hun naam natuurlijk op uitgezocht. SOS, dat is morse, en als het juist doseren van pauzes érgens belangrijk is, dan is het wel in het morsealfabet. Maar morse wordt niet veel meer gebruikt en dus is de Engelse ziekte overal: spaties waar ze niet horen. “Eenheids worst”. “Af haal restaurant”. “Gast blog”. Dat laatste had nog een aansporing kunnen zijn, de rest is natuurlijk helemaal geen Nederlands. Dus moet er iets tegen gebeuren, en moet onjuist spatiegebruik worden gesignaleerd.

Wat dagen geleden signaleerde ik zelf. Een vriend van me schreef op Facebook iets over sinterklaas, die ook in januari nog in onze hoofden is, en spelde goedheilig man. SOS, riep ik. Maar hij zei dat het niet fout was, goedheilig man stond immers in de Van Dale? Andere woordenboeken hebben dan weer wel goedheiligman, wierp ik tegen. Samen signaleerden we dat de norm wat dit woord betreft vaag is. Beide spellingen komen voor.

Nu is er natuurlijk wel een verschil. Goedheilig man, zonder spatie, spreek je anders uit dan goedheiligman. De klemtoon ligt anders als het één woord is, dan is het goedhéiligman.  Als het twee woorden zijn ligt de sterkste klemtoon op het laatste lid: goedheilig mán. Kennelijk is de uitspraak goedhéiligman nog niet zo heel oud. Zou ze zijn ontstaan omdat het liedje zo gaat? Sinterklaas goedheiligman, trek je beste tabberd an…

Goedheiligman, als één woord, is een samenstelling op basis van het bijvoeglijk naamwoord goedheilig en het zelfstandig naamwoord man. Dat ziet iedereen. Toch is het niet zo gewoon, dat een Nederlands woord op deze manier wordt gevormd. We hebben wel langneus en vetklep, maar dat zijn haast schertsende woorden. Wel hebben we bijwoorden als nep, rot en kut, die eindeloos gecombineerd kunnen worden (nepbaard, rotkind, kutstreek) – maar dat zijn geen echte bijvoeglijke naamwoorden, die tellen niet.

In het Duits kunnen bijvoeglijke naamwoorden wel makkelijk met zelfstandige naamwoorden worden gecombineerd. Een grote stad is daar een Großstadt en een kort verhaal is in het Duits een Kurzgeschichte. Als iemand in het Nederlands over een grootstad en een kortverhaal spreekt, dan wordt er al snel geklaagd: dat is Duits, een germanisme heet zoiets, de Teutoonse ziekte. Niet doen!

Anders is dat in België, daar vindt met kortverhaal heel normaal en langspeelfilm ook. Zijn Belgen zo Duitszinnig? Misschien. Maar het zou ook wel eens zo kunnen zijn dat de mogelijkheid om bijvoeglijke naamwoorden met zelfstandige te combineren in het zuidelijk Nederlands gewoon van oudsher al aanwezig is. Dan is kortverhaal geen germanisme, maar goed, hoogstens regionaal gekleurd Nederlands.

Terug naar de goedheiligman. Die grijsaard komt ook in België langs om de allerkleinsten te verwennen. Het Belgische woordenboek Verschueren was één van de eersten om het woord goedheiligman, zonder spatie, als lemma op te nemen. Is het misschien een Belgisch woord? Is het daarom dat Van Dale er nog niet aan wil?

Vragen genoeg. Dat krijg je als de norm vaag is. Wat mij betreft is die goedheiligman niet Belgisch, Duits of Spaans, maar gewoon goed Nederlands. Laat die spatie dus maar weg. We hebben nog tot november om Van Dale te veranderen.

Advertenties